เงินประกันสังคมเราไปไหน? ส่องร่างกฎหมายใหม่ หวังพลิกโฉมให้โปร่งใสกว่าเดิม!

ข้อเท็จจริงสำคัญ

เมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม 2567 ซึ่งตรงกับวันแรงงานสากล พรรคประชาชนร่วมกับเครือข่ายผู้ใช้แรงงานและผู้ประกันตน ได้เดินขบวนไปยังอาคารรัฐสภาเพื่อยื่นร่างแก้ไขพระราชบัญญัติประกันสังคมฉบับใหม่ โดยมีเป้าหมายเพื่อปฏิรูปการทำงานของสำนักงานประกันสังคม (สปส.) ให้มีประสิทธิภาพและเป็นธรรมมากขึ้น

4 ข้อเสนอหลักที่อยากเปลี่ยนประกันสังคม

หัวใจสำคัญของร่างกฎหมายฉบับนี้ คือการปฏิรูปใน 4 มิติหลัก ที่พรรคประชาชนระบุว่าเป็นต้นตอของปัญหาที่สะสมมานานในกองทุนประกันสังคม:

• ความโปร่งใส ตรวจสอบได้ (Transparency): ผู้เสนอร่างกฎหมายชี้ว่า ที่ผ่านมาผู้ประกันตนแทบไม่เคยรับรู้เลยว่าเงินสมทบที่จ่ายไปทุกเดือนถูกนำไปบริหารจัดการหรือลงทุนอย่างไร มีการตั้งคำถามถึงการลงทุนในสินทรัพย์ต่างๆ ที่ผู้ประกันตนในฐานะเจ้าของเงินกลับไม่มีสิทธิ์รับรู้ข้อมูลอย่างละเอียด การปฏิรูปครั้งนี้จึงต้องการให้ทุกการใช้จ่ายและการลงทุนของกองทุนต้องเปิดเผยและตรวจสอบได้
• ความเป็นมืออาชีพในการบริหาร (Professionalism): มีการตั้งข้อสังเกตว่าผลตอบแทนจากการลงทุนของกองทุนในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา เฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 3% ต่อปีเท่านั้น ซึ่งหลายคนมองว่าค่อนข้างต่ำ ข้อเสนอจึงต้องการให้การบริหารกองทุนที่มีมูลค่ามหาศาลนี้ต้องทำโดยผู้เชี่ยวชาญด้านการลงทุนจริงๆ ไม่ใช่ข้าราชการที่อาจไม่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง เพื่อสร้างผลตอบแทนที่งอกเงยและเป็นประโยชน์สูงสุดต่อผู้ประกันตน
• การยึดโยงกับผู้ประกันตน (Accountability): ตลอดระยะเวลากว่า 30 ปีของกองทุนประกันสังคม มีการเลือกตั้งคณะกรรมการ (บอร์ด) ประกันสังคมที่มาจากเสียงของผู้ประกันตนโดยตรงเพียงครั้งเดียวเท่านั้น ยิ่งไปกว่านั้น บอร์ดที่มาจากการเลือกตั้งก็ยังมีอำนาจจำกัด ไม่สามารถเข้าไปตรวจสอบการทำงานของบอร์ดชุดอื่นๆ ที่สำคัญ เช่น บอร์ดการแพทย์ หรือบอร์ดตรวจสอบ ซึ่งมาจากการแต่งตั้ง ข้อเสนอนี้จึงต้องการคืนอำนาจให้ผู้ประกันตนผ่านบอร์ดที่มาจากการเลือกตั้งอย่างแท้จริง
• ความยั่งยืนของกองทุน (Sustainability): จากปัญหาทั้งสามข้อข้างต้น ทำให้เกิดความกังวลว่ากองทุนประกันสังคมอาจประสบภาวะขาดสภาพคล่องหรือล้มละลายได้ในอีก 25-30 ปีข้างหน้า การปฏิรูปครั้งนี้จึงเป็นความพยายามที่จะแก้ปัญหาที่ต้นเหตุ เพื่อสร้างความมั่นคงและยั่งยืนให้กับกองทุนในระยะยาว ให้เป็นหลักประกันที่พึ่งพาได้สำหรับคนทำงานทุกคนในอนาคต

ความเคลื่อนไหวจากฝ่ายต่างๆ

นอกจากการยื่นร่างกฎหมายแล้ว ยังมีการเรียกร้องไปยังทุกพรรคการเมืองในสภาผู้แทนราษฎรให้ร่วมกันสนับสนุนกฎหมายฉบับนี้ หากทุกพรรคเห็นแก่ประโยชน์ของประชาชนผู้ใช้แรงงานจริง ขณะเดียวกัน สส. ของพรรคยังได้ฝากคำถามถึงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานให้เร่งดำเนินการในประเด็นที่ค้างคาอยู่ เช่น การจัดเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคมชุดใหม่ที่หมดวาระไปแล้วหลายเดือน

วิเคราะห์ผลกระทบ

การเคลื่อนไหวครั้งนี้ไม่ใช่แค่เรื่องการเมืองในสภา แต่เป็นเรื่องที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อชีวิตของคนทำงานและผู้ประกันตนกว่า 24 ล้านคนทั่วประเทศ มาลองดูกันว่าเรื่องนี้ใกล้ตัวเรามากกว่าที่คิดอย่างไร

ทำไมเราต้องสนใจเรื่องนี้?

เงินประกันสังคมคือเงินออมภาคบังคับของเราทุกคน เป็นทั้งหลักประกันสุขภาพยามเจ็บป่วย เงินชดเชยเมื่อว่างงาน และที่สำคัญที่สุดคือเป็นเงินบำนาญสำหรับใช้ชีวิตในวัยเกษียณ หากกองทุนนี้ถูกบริหารจัดการอย่างไม่มีประสิทธิภาพ ไม่โปร่งใส หรือสร้างผลตอบแทนได้ต่ำ นั่นหมายความว่าอนาคตทางการเงินของเราทุกคนกำลังตกอยู่ในความเสี่ยง สิทธิประโยชน์ที่เราควรจะได้รับอาจน้อยลง หรือในสถานการณ์ที่เลวร้ายที่สุด กองทุนอาจไม่มั่นคงพอที่จะดูแลเราในวันที่เราไม่สามารถทำงานได้แล้ว ดังนั้น การติดตามและส่งเสียงเพื่อให้เกิดการปฏิรูปจึงเปรียบเสมือนการดูแลรักษาเงินออมเพื่ออนาคตของตัวเราเอง

มองสองมุม: โอกาสและความท้าทาย

โอกาส: หากการปฏิรูปนี้สำเร็จ สิ่งที่เราจะเห็นคือระบบประกันสังคมที่น่าเชื่อถือมากขึ้น เงินกองทุนอาจสร้างผลตอบแทนได้สูงขึ้น ซึ่งจะนำไปสู่การพัฒนาสิทธิประโยชน์ต่างๆ ให้ดีกว่าเดิม เช่น การรักษาพยาบาลที่ครอบคลุมและมีคุณภาพมากขึ้น หรือเงินบำนาญที่สูงขึ้นพอจะใช้ดำรงชีพหลังเกษียณได้จริง นอกจากนี้ การที่ทุกพรรคการเมืองเริ่มหันมาพูดเรื่องการปฏิรูปประกันสังคม ถือเป็นสัญญาณที่ดีว่าประเด็นนี้ได้รับความสนใจในวงกว้างแล้ว

ความท้าทาย: เส้นทางการผลักดันร่างกฎหมายให้ผ่านสภาฯ นั้นไม่ง่ายเลย พรรคประชาชนซึ่งเป็นฝ่ายค้านมีเสียงในสภาไม่เพียงพอที่จะอนุมัติกฎหมายได้โดยลำพัง จำเป็นต้องอาศัยเสียงสนับสนุนจากพรรคอื่นๆ โดยเฉพาะพรรคร่วมรัฐบาล ซึ่งอาจมีมุมมองหรือร่างกฎหมายของตัวเองเช่นกัน ดังนั้น พลังการติดตามจากภาคประชาชนและผู้ประกันตนจึงเป็นตัวแปรสำคัญอย่างยิ่งที่จะกดดันให้ทุกฝ่ายหันมาให้ความสำคัญกับเรื่องนี้อย่างจริงจัง ไม่เช่นนั้นร่างกฎหมายอาจถูกปัดตกหรือถูกแก้ไขจนเจตนารมณ์เดิมหายไป

อนาคตของกองทุนประกันสังคมจะเป็นอย่างไร?

การยื่นร่างกฎหมายครั้งนี้เป็นเพียงก้าวแรกบนเส้นทางที่ยังอีกยาวไกล อนาคตของกองทุนประกันสังคมขึ้นอยู่กับว่าการถกเถียงในสภาฯ จะนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างได้จริงหรือไม่ ยังคงต้องจับตาดูท่าทีของรัฐบาลและพรรคการเมืองอื่นๆ ว่าจะให้ความร่วมมือมากน้อยเพียงใด และที่สำคัญคือพลังของผู้ประกันตนทุกคนว่าจะสามารถรวมตัวกันเพื่อส่งเสียงเรียกร้องได้อย่างต่อเนื่องหรือไม่ เพราะท้ายที่สุดแล้ว ไม่มีใครที่จะห่วงใยอนาคตของกองทุนประกันสังคมได้เท่ากับเจ้าของเงินที่แท้จริงอย่างพวกเราทุกคน

แหล่งอ้างอิงและบริบท

ที่มาของข้อเสนอครั้งนี้

ข้อเสนอปฏิรูปประกันสังคมของพรรคประชาชนมีที่มาจากปัญหาเชิงโครงสร้างที่ถูกวิพากษ์วิจารณ์มาอย่างยาวนาน ทั้งในประเด็นความโปร่งใสในการบริหารจัดการกองทุนมูลค่ากว่า 2.3 ล้านล้านบาท, ข้อกังขาเกี่ยวกับการลงทุนที่ให้ผลตอบแทนต่ำ, และโครงสร้างบอร์ดบริหารที่ขาดการยึดโยงกับผู้ประกันตน การเลือกยื่นร่างกฎหมายในวันแรงงานสากล (1 พฤษภาคม) ก็เพื่อเน้นย้ำถึงความสำคัญของสิทธิและสวัสดิการของผู้ใช้แรงงาน ซึ่งเป็นเจตนารมณ์ดั้งเดิมของวันสำคัญนี้ ข้อมูลในบทความนี้เรียบเรียงจากการรายงานข่าวของสื่อมวลชนหลายสำนัก รวมถึงการแถลงข่าวของแกนนำพรรคประชาชน เช่น นายเซีย จำปาทอง, น.ส.ธนพร วิจันทร์, นายสหัสวัต คุ้มคง และ น.ส.รักชนก ศรีนอก ซึ่งเป็นผู้ผลักดันหลักในประเด็นนี้