ผ่าร่าง กม. ปฏิรูปประกันสังคม: ข้อดี-ข้อเสีย ที่กระทบเงินในกระเป๋าเราทุกคน

ข้อเท็จจริงสำคัญ

เมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม 2567 ซึ่งตรงกับวันแรงงานสากล พรรคประชาชน พร้อมด้วยเครือข่ายผู้ใช้แรงงานและผู้ประกันตน ได้ร่วมกันเดินขบวนไปยังอาคารรัฐสภาเพื่อยื่นร่างแก้ไขพระราชบัญญัติประกันสังคมฉบับใหม่ การเคลื่อนไหวครั้งนี้มีเป้าหมายเพื่อผลักดันการปฏิรูปสำนักงานประกันสังคม (สปส.) ครั้งใหญ่ โดยชูประเด็นสำคัญ 4 ด้าน

ข้อเสนอหลัก 4 ประการในการปฏิรูป

• ความโปร่งใส (Transparency): เสนอให้มีการเปิดเผยข้อมูลการดำเนินงาน การจัดซื้อจัดจ้าง และโดยเฉพาะอย่างยิ่งรายละเอียดการลงทุนของกองทุนประกันสังคมทั้งหมด ให้สาธารณชนและผู้ประกันตนสามารถตรวจสอบได้อย่างละเอียด เพื่อสร้างความเชื่อมั่นและขจัดการทุจริต
• ความเป็นมืออาชีพ (Professionalism): ปรับเปลี่ยนโครงสร้างการบริหารจัดการกองทุน โดยให้มีคณะกรรมการการลงทุนที่ประกอบด้วยผู้เชี่ยวชาญด้านการเงินและการลงทุนอย่างแท้จริง แทนที่โครงสร้างแบบราชการเดิม เพื่อเป้าหมายในการสร้างผลตอบแทนที่สูงขึ้นและมั่นคงกว่าที่เป็นอยู่
• การยึดโยงกับผู้ประกันตน (Accountability): ผลักดันให้คณะกรรมการประกันสังคม (บอร์ด สปส.) ทั้งหมดมาจากการเลือกตั้งโดยตรงของผู้ประกันตน เพื่อให้ผู้บริหารกองทุนต้องรับผิดชอบและทำงานเพื่อผลประโยชน์สูงสุดของเจ้าของเงินทุนที่แท้จริง
• ความยั่งยืนของกองทุน (Sustainability): แก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้างทั้งหมดที่กล่าวมา เพื่อเสริมสร้างเสถียรภาพและความมั่นคงให้กับกองทุนในระยะยาว ป้องกันความเสี่ยงที่กองทุนอาจจะขาดสภาพคล่องหรือล่มสลายในอีก 25-30 ปีข้างหน้าตามที่มีการคาดการณ์

วิเคราะห์ผลกระทบ

สำหรับเราในฐานะผู้ประกันตนที่ต้องส่งเงินเข้ากองทุนทุกเดือน ข้อเสนอการปฏิรูปครั้งนี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่เป็นเรื่องที่ส่งผลโดยตรงต่อเงินออมเพื่อการเกษียณและสวัสดิการของเรา การเปลี่ยนแปลงนี้มีทั้งแง่มุมที่น่าจับตาและประเด็นที่ต้องพิจารณาอย่างรอบด้าน ลองมาเปรียบเทียบข้อดี-ข้อเสีย หรืออาจจะเรียกว่า 'สภาพปัจจุบันที่น่ากังวล' กับ 'อนาคตที่คาดหวัง' กันดูครับ

เปรียบเทียบข้อดี-ข้อเสีย ของการปฏิรูปประกันสังคม

ด้านลบ: สภาพปัจจุบันที่น่ากังวล (The Cons of Status Quo)

นี่คือปัญหาที่ข้อเสนอปฏิรูปพยายามจะเข้ามาแก้ไข ซึ่งเป็นสภาพที่เราเผชิญอยู่ในปัจจุบัน:

• ผลตอบแทนการลงทุนที่น่าผิดหวัง: ข้อมูลระบุว่าในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา กองทุนประกันสังคมสร้างผลตอบแทนเฉลี่ยได้เพียงปีละประมาณ 3% เท่านั้น ซึ่งตัวเลขนี้อาจต่ำกว่าอัตราเงินเฟ้อในบางปีด้วยซ้ำ หมายความว่ามูลค่าเงินที่เราออมไว้แทบไม่ได้งอกเงยขึ้นเลยในแง่ของอำนาจซื้อที่แท้จริง
• การลงทุนที่คลุมเครือและน่ากังขา: ผู้ประกันตนส่วนใหญ่ไม่เคยทราบเลยว่าเงินของตนถูกนำไปลงทุนในสินทรัพย์อะไรบ้าง เรามักจะทราบข่าวเมื่อเกิดประเด็นขึ้นแล้ว เช่น การเข้าซื้อหุ้น หรือการลงทุนในอสังหาริมทรัพย์มูลค่ามหาศาล การขาดความโปร่งใสนี้เปิดช่องให้เกิดคำถามถึงประสิทธิภาพและความคุ้มค่าในการตัดสินใจลงทุน
• ขาดการมีส่วนร่วมและอำนาจตัดสินใจ: แม้เราจะเป็นเจ้าของเงิน แต่เราแทบไม่มีสิทธิ์มีเสียงในการบริหารจัดการเลย บอร์ดบริหารส่วนใหญ่มาจากการแต่งตั้ง ไม่ได้มาจากการเลือกตั้งโดยตรง ทำให้ทิศทางการบริหารอาจไม่ได้สอดคล้องกับความต้องการของผู้ประกันตนอย่างแท้จริง
• ความเสี่ยงต่อความมั่นคงในวัยเกษียณ: ปัญหาทั้งสามข้อข้างต้น นำไปสู่ความกังวลใหญ่ที่สุดคือความยั่งยืนของกองทุน มีการประเมินจากผู้เชี่ยวชาญว่าหากไม่มีการเปลี่ยนแปลงใดๆ กองทุนอาจประสบปัญหาทางการเงินในอีกไม่กี่สิบปีข้างหน้า ซึ่งเป็นข่าวร้ายสำหรับคนรุ่นใหม่ที่คาดหวังจะพึ่งพิงเงินบำนาญในอนาคต

ด้านบวก: อนาคตที่เป็นไปได้หากปฏิรูปสำเร็จ (The Pros of Reform)

หากร่างกฎหมายนี้ผ่านและนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงได้จริง นี่คือภาพอนาคตที่เราอาจจะได้เห็น:

• โอกาสสร้างผลตอบแทนที่สูงขึ้น: การมีผู้จัดการกองทุนมืออาชีพและบอร์ดการลงทุนที่เชี่ยวชาญ อาจช่วยยกระดับผลตอบแทนของกองทุนให้สูงขึ้นได้ แค่ผลตอบแทนเพิ่มขึ้นเพียง 1-2% ต่อปี ก็หมายถึงเงินที่เพิ่มขึ้นในกองทุนหลายหมื่นล้านบาท ซึ่งจะส่งผลโดยตรงต่อเสถียรภาพและสิทธิประโยชน์ในอนาคต
• ความโปร่งใสที่ตรวจสอบได้: เราจะสามารถเข้าถึงข้อมูลการลงทุนได้ เหมือนกับการดูกองทุนรวมที่เราเลือกลงทุนเอง ทำให้เกิดความสบายใจ และยังเป็นการสร้างกลไกตรวจสอบการบริหารโดยภาคประชาชนไปในตัว ลดความเสี่ยงการลงทุนที่ไม่มีประสิทธิภาพ
• อำนาจกลับคืนสู่เจ้าของเงินที่แท้จริง: การที่บอร์ดมาจากการเลือกตั้ง จะสร้างความรับผิดชอบต่อผู้ประกันตนโดยตรง หากบอร์ดชุดใดบริหารงานได้ไม่ดี ไม่สามารถสร้างผลตอบแทนตามเป้าหมาย ก็อาจไม่ได้รับเลือกในสมัยต่อไป เป็นการสร้างแรงจูงใจให้บอร์ดทำงานเพื่อประโยชน์ของผู้ประกันตนอย่างเต็มที่
• สร้างหลักประกันที่มั่นคงให้วัยเกษียณ: เป้าหมายสูงสุดคือการทำให้กองทุนประกันสังคมกลับมาเป็นที่พึ่งที่มั่นคงได้อย่างแท้จริง การปฏิรูปที่สำเร็จจะช่วยขจัดความกังวลว่ากองทุนจะล่มสลาย ทำให้เราวางแผนการเงินเพื่อการเกษียณได้อย่างมั่นใจมากขึ้น

แหล่งอ้างอิงและบริบท

ข้อเสนอการปฏิรูปประกันสังคมฉบับนี้ถูกยื่นโดยพรรคประชาชน (พรรคก้าวไกลเดิม) ในวาระวันแรงงานสากล ปี 2567 สะท้อนให้เห็นถึงการผลักดันนโยบายด้านสวัสดิการและแรงงานอย่างต่อเนื่องหลังจากที่เคยหาเสียงไว้ ขณะนี้ร่างกฎหมายดังกล่าวได้เข้าสู่กระบวนการของสภาผู้แทนราษฎรแล้ว และยังต้องติดตามว่าจะได้รับการบรรจุเข้าสู่วาระการประชุมเมื่อใด

บริบทสำคัญคือ การเคลื่อนไหวนี้ไม่ได้เกิดขึ้นอย่างโดดเดี่ยว แต่เป็นผลพวงจากเสียงเรียกร้องของกลุ่มผู้ใช้แรงงานและนักวิชาการที่ชี้ให้เห็นถึงปัญหาของระบบประกันสังคมมาอย่างยาวนาน ประกอบกับประเด็นการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคมที่เกิดขึ้นไม่บ่อยนักและเพิ่งผ่านพ้นไป ได้ช่วยสร้างความตื่นตัวในหมู่ผู้ประกันตนให้หันมาสนใจสิทธิและเงินออมของตนเองมากขึ้น

สิ่งที่น่าสนใจคือ ปัจจุบันพรรคการเมืองอื่นๆ รวมถึงพรรคร่วมรัฐบาล ก็เริ่มออกมาแสดงท่าทีเห็นด้วยกับหลักการปฏิรูปประกันสังคมเช่นกัน ซึ่งอาจเป็นสัญญาณบวกว่าการเปลี่ยนแปลงมีโอกาสเกิดขึ้นได้จริง อย่างไรก็ตาม ยังคงต้องจับตาดูรายละเอียดในชั้นการพิจารณาของสภาฯ ว่าสุดท้ายแล้วกฎหมายที่จะผ่านออกมาจะมีหน้าตาเป็นอย่างไร และจะสามารถแก้ไขปัญหาที่หยั่งรากลึกมานานได้จริงหรือไม่ ซึ่งเป็นเรื่องที่ผู้ประกันตนทุกคนควรติดตามอย่างใกล้ชิด