แก้ประกันสังคมด้วยเทค? ส่องข้อเสนอเปลี่ยนกองทุนแสนล้านให้โปร่งใส-ทันสมัยขึ้น

ไขข้อข้องใจ: ยกเครื่องประกันสังคมด้วยเทคโนโลยี ทำได้จริงไหม?

สวัสดีครับเพื่อนๆ ชาว Tech Gump ทุกคน! ช่วงนี้มีข่าวใหญ่ที่หลายคนให้ความสนใจ คือเรื่องข้อเสนอ ‘ปฏิรูปกองทุนประกันสังคม’ ที่ถูกยื่นเข้าสภาฯ ไปสดๆ ร้อนๆ พอพูดถึงประกันสังคม หลายคนก็คงนึกถึงเงินที่เราต้องส่งทุกเดือน แต่เคยสงสัยกันไหมว่าเงินเหล่านั้นถูกเอาไปทำอะไรบ้าง? แล้วทำไมผลตอบแทนถึงดูไม่ค่อยน่าประทับใจนัก

วันนี้เราจะมาคุยเรื่องนี้กันในสไตล์ Tech Gump ครับ คือไม่ได้จะลงลึกเรื่องการเมือง แต่จะมาส่องในมุมเทคโนโลยีว่าถ้าจะยกเครื่องระบบประกันสังคมครั้งใหญ่จริงๆ เทคโนโลยีจะเข้ามาช่วยแก้ปัญหาที่เขาว่ากันว่ามีมานานหลายสิบปีได้ยังไงบ้าง ลองมาดูในรูปแบบถาม-ตอบ เข้าใจง่ายกันดีกว่าครับ

ถาม: สรุปสั้นๆ เกิดอะไรขึ้นกับประกันสังคม?

ตอบ: เมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม 2567 ที่ผ่านมา มีกลุ่ม สส. และเครือข่ายภาคประชาชนได้ยื่นร่างแก้ไขกฎหมายประกันสังคมฉบับใหม่เข้าสู่สภาฯ ครับ โดยให้เหตุผลว่าระบบปัจจุบันมีปัญหาที่ต้องแก้ไขใน 4 เรื่องหลักๆ คือ 1. ความโปร่งใส ที่เราแทบไม่รู้เลยว่าเงินถูกนำไปลงทุนอะไร 2. ประสิทธิภาพการบริหาร ที่ถูกวิจารณ์ว่าสร้างผลตอบแทนได้ต่ำ 3. การยึดโยงกับผู้ประกันตน ที่คนจ่ายเงินกลับไม่มีส่วนร่วมในการตัดสินใจ และ 4. ความยั่งยืนของกองทุน ที่มีคนกังวลว่าในอนาคตอาจจะมีเงินไม่พอจ่ายก็เป็นได้

ถาม: ที่ว่าไม่โปร่งใส เทคโนโลยีจะช่วยให้ ‘โปร่งใส’ ขึ้นได้อย่างไร?

ตอบ: นี่คือจุดที่เทคโนโลยีจะเข้ามามีบทบาทสำคัญได้เลยครับ ปัญหาปัจจุบันคือเราไม่รู้ว่ากองทุนประกันสังคมที่มีเงินมหาศาล เอาเงินเราไปลงทุนในหุ้นตัวไหน ซื้อตึกที่ไหน หรือทำอะไรบ้าง

มุมมองทางเทคโนโลยี: ลองนึกภาพว่าเรามี ‘Public Dashboard’ หรือกระดานข้อมูลสาธารณะในรูปแบบเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน ที่ผู้ประกันตนทุกคนสามารถล็อกอินเข้าไปดูได้ทันทีว่า ณ เวลานี้ กองทุนถือครองทรัพย์สินอะไรบ้าง เป็นสัดส่วนเท่าไหร่ มีผลตอบแทนเป็นอย่างไร โดยใช้เทคนิค Data Visualization เปลี่ยนข้อมูลการเงินที่ซับซ้อนให้กลายเป็นกราฟวงกลม หรือแผนภูมิแท่งที่เข้าใจง่าย ใครๆ ก็ดูออก

นอกจากนี้ยังสามารถใช้หลักการ Open Data คือการเปิดเผยข้อมูลที่ไม่ใช่ข้อมูลส่วนบุคคลให้สาธารณะนำไปวิเคราะห์ต่อยอดได้ ซึ่งจะทำให้เกิดการตรวจสอบจากภาคประชาชนและนักวิชาการได้อย่างเต็มที่ ทำให้การบริหารงานต้องโปร่งใสโดยอัตโนมัติ เพราะทุกอย่างอยู่ในสายตาของทุกคนครับ

ถาม: เขาว่ากันว่ากองทุนบริหารงานไม่มืออาชีพ ผลตอบแทนต่ำ เรื่องจริงไหม? แล้วเทคฯ ช่วยได้ยังไง?

ตอบ: ตามข้อมูลจากแหล่งข่าวระบุว่า ในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา กองทุนทำผลตอบแทนเฉลี่ยได้เพียงปีละประมาณ 3% เท่านั้น ซึ่งถือว่าค่อนข้างน้อยเมื่อเทียบกับการลงทุนรูปแบบอื่นๆ ข้อวิจารณ์คือผู้บริหารกองทุนอาจไม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญด้านการลงทุนโดยตรง

มุมมองทางเทคโนโลยี: เรื่องนี้โลกของ FinTech (Financial Technology) มีคำตอบครับ เราสามารถนำเครื่องมืออย่าง ‘Robo-advisor’ ซึ่งเป็นปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่เชี่ยวชาญด้านการจัดพอร์ตลงทุนมาใช้งานได้ โดย AI จะวิเคราะห์ข้อมูลตลาดทั่วโลกแบบเรียลไทม์ เพื่อหาจังหวะการลงทุนที่ดีที่สุดและกระจายความเสี่ยงอย่างเป็นระบบ นอกจากนี้ยังสามารถใช้ Machine Learning ในการประเมินความเสี่ยงของสินทรัพย์ต่างๆ ได้อย่างแม่นยำกว่ามนุษย์ การใช้เทคโนโลยีเหล่านี้จะช่วยลดการตัดสินใจที่อาจมีอคติของมนุษย์เข้ามาเกี่ยวข้อง และเปลี่ยนการบริหารกองทุนให้เป็นแบบ Data-Driven (ขับเคลื่อนด้วยข้อมูล) อย่างแท้จริง ซึ่งอาจนำไปสู่ผลตอบแทนที่ดีขึ้นในระยะยาวได้

ถาม: แล้วเรื่องการมีส่วนร่วมของผู้ประกันตนล่ะ? เราจะใช้เทคโนโลยีเลือกบอร์ดบริหารเงินเราเองได้ไหม?

ตอบ: ได้แน่นอน และนี่อาจเป็นการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญที่สุดเลยครับ ข้อมูลระบุว่ากว่า 30 ปีที่มีประกันสังคมมา เราเพิ่งเคยได้เลือกตั้งคณะกรรมการ (บอร์ด) ประกันสังคมแค่ครั้งเดียว ทำให้ผู้ประกันตนรู้สึกว่าไม่มีอำนาจต่อรองหรือส่วนร่วมในการบริหารเงินของตัวเองเลย

มุมมองทางเทคโนโลยี: เราสามารถพัฒนาระบบ ‘E-Voting’ หรือการเลือกตั้งออนไลน์ ที่มีความปลอดภัยสูงและตรวจสอบได้ เพื่อให้ผู้ประกันตนกว่า 10 ล้านคนทั่วประเทศ สามารถลงคะแนนเสียงเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคมผ่านสมาร์ทโฟนของตัวเองได้โดยตรง ลองนึกดูสิครับว่ามันจะสะดวกและกระตุ้นให้คนมาใช้สิทธิ์กันมากขนาดไหน การทำเช่นนี้จะทำให้บอร์ดที่ได้รับเลือกมามีความยึดโยงกับผู้ประกันตนอย่างแท้จริง และต้องรับผิดชอบต่อผลงานของตัวเองโดยตรง เพราะหากบริหารไม่ดี ในการเลือกตั้งครั้งถัดไปก็อาจไม่ได้รับเลือกกลับมา

ถาม: ข้อเสนอทั้งหมดนี้จะเกิดขึ้นจริงได้ไหม?

ตอบ: ตอนนี้ยังเป็นเพียง ‘ร่างข้อเสนอ’ ที่เพิ่งเข้าสู่กระบวนการของรัฐสภาครับ ยังต้องผ่านการพิจารณาและโหวตอีกหลายขั้นตอน ซึ่งอาจมีการปรับแก้เนื้อหา หรืออาจมีร่างกฎหมายฉบับอื่นๆ จากพรรคการเมืองอื่นเสนอเข้ามาประกบก็เป็นได้ ดังนั้น สิ่งที่เราทำได้ในฐานะผู้ประกันตนและประชาชนที่สนใจเทคโนโลยี ก็คือการติดตามข่าวสารอย่างใกล้ชิด และร่วมกันส่งเสียงว่าเราอยากเห็นการเปลี่ยนแปลงไปในทิศทางไหน เพราะสุดท้ายแล้ว พลังของประชาชนคือตัวแปรสำคัญที่จะผลักดันให้การปฏิรูปครั้งนี้เกิดขึ้นได้จริงครับ

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• การยื่นร่างกฎหมาย: เมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม 2567 มีการยื่นร่างแก้ไข พ.ร.บ.ประกันสังคม ต่อสภาผู้แทนราษฎร โดยกลุ่มการเมืองและเครือข่ายแรงงาน
• 4 เป้าหมายหลักในการปฏิรูป: ข้อเสนอเน้นการเปลี่ยนแปลง 4 ด้าน ได้แก่ 1.ความโปร่งใส 2.ประสิทธิภาพการบริหาร 3.การยึดโยงกับผู้ประกันตน และ 4.ความยั่งยืนของกองทุน
• ปัญหาผลตอบแทน: มีการอ้างอิงข้อมูลว่าผลตอบแทนเฉลี่ยจากการลงทุนของกองทุนในช่วง 10 ปีที่ผ่านมาอยู่ที่ประมาณ 3% ต่อปี
• ปัญหาการมีส่วนร่วม: ในช่วงเวลากว่า 30 ปีของกองทุนประกันสังคม มีการจัดเลือกตั้งคณะกรรมการ (บอร์ด) จากผู้ประกันตนเพียงครั้งเดียว
• ความกังวลต่ออนาคต: มีการอ้างถึงความเห็นผู้เชี่ยวชาญที่แสดงความกังวลว่ากองทุนอาจประสบปัญหาด้านสภาพคล่องในอีก 25-30 ปีข้างหน้า หากไม่มีการปฏิรูป

วิเคราะห์ผลกระทบ

มุมมองผู้บริโภคและผู้ประกันตน

หากการปฏิรูปที่นำเทคโนโลยีมาใช้เกิดขึ้นจริง สิ่งแรกที่เราจะได้รับคือ ความสบายใจและความไว้วางใจ ในระบบที่บริหารเงินออมเพื่อการเกษียณของเรา การเห็นข้อมูลการลงทุนที่โปร่งใสผ่านแอปพลิเคชัน จะช่วยลดความคลางแคลงใจได้มาก หากผลตอบแทนกองทุนดีขึ้นจริง อาจหมายถึง สิทธิประโยชน์ที่เพิ่มขึ้นในอนาคต ไม่ว่าจะเป็นเงินบำนาญที่สูงขึ้น หรือสวัสดิการการรักษาพยาบาลที่ดีกว่าเดิม และที่สำคัญ การมีส่วนร่วมเลือกตั้งบอร์ดผ่านระบบ E-Voting จะทำให้เรารู้สึกเป็นเจ้าของกองทุนนี้อย่างแท้จริง

มุมมองเชิงเทคโนโลยีและนวัตกรรม

โครงการนี้ถือเป็นโอกาสครั้งใหญ่ในการผลักดัน GovTech (Government Technology) ของประเทศไทยให้ก้าวไปอีกขั้น การสร้างแพลตฟอร์มระดับชาติที่ต้องรองรับผู้ใช้งานหลายสิบล้านคน มีความปลอดภัยสูง และต้องจัดการข้อมูลการเงินจำนวนมหาศาล จะเป็นโจทย์ที่ท้าทายและสร้างโอกาสให้กับนักพัฒนาและบริษัทเทคโนโลยีในไทยอย่างมาก หากทำสำเร็จ โมเดลนี้อาจกลายเป็นต้นแบบให้กองทุนอื่นๆ ของรัฐนำไปปรับใช้ เพื่อสร้างมาตรฐานใหม่ของความโปร่งใสและการบริหารงานภาครัฐได้เลยทีเดียว

ความท้าทายและข้อควรระวัง

แน่นอนว่าการนำเทคโนโลยีเข้ามาใช้ก็มีความท้าทายเช่นกัน ความปลอดภัยทางไซเบอร์ (Cybersecurity) คือหัวใจสำคัญที่สุด เพราะเป็นข้อมูลทางการเงินและข้อมูลส่วนบุคคลจำนวนมาก ต้องมีการป้องกันการแฮกข้อมูลหรือการทุจริตในการเลือกตั้งออนไลน์อย่างรัดกุม นอกจากนี้ยังมี ต้นทุนในการพัฒนาและบำรุงรักษาระบบ ซึ่งเป็นงบประมาณที่ต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ และอาจมี แรงต้านจากการเปลี่ยนแปลง จากโครงสร้างเดิมที่คุ้นเคยกับการทำงานแบบเก่า ดังนั้น การเปลี่ยนผ่านจึงต้องมีการวางแผนที่ดีและสื่อสารให้ทุกฝ่ายเข้าใจ

แหล่งอ้างอิงและบริบท

บทความนี้เรียบเรียงและวิเคราะห์เพิ่มเติมจากรายงานข่าวของสื่อมวลชนหลายสำนัก เช่น ไทยรัฐออนไลน์ เกี่ยวกับเหตุการณ์การยื่นร่างแก้ไขกฎหมายประกันสังคม ณ วันที่ 1 พฤษภาคม 2567 โดยเนื้อหาในบทความนี้มุ่งเน้นการนำเสนอในมุมมองของการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีเพื่อแก้ปัญหาตามข้อเสนอ ซึ่งเป็นบทวิเคราะห์เพิ่มเติมจากทีมงาน เพื่อให้สอดคล้องกับกลุ่มเป้าหมายผู้บริโภคที่สนใจเทคโนโลยี และไม่ได้เป็นการรายงานข้อเท็จจริงทางการเมืองทั้งหมดจากแหล่งข่าวเพียงอย่างเดียว